I. Giriş
23 Eylül 2026 tarihli ve 33379 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2026/29) (“Tebliğ”) ile Çin Halk Cumhuriyeti menşeli güneş paneli bağlantı kutularının ithalatında dampinge karşı kesin önlem uygulanmasına ilişkin karar yürürlüğe konulmuştur. Anti-damping vergisi, Tebliğde adı sayılan beş Çinli üretici ve ihracatçı için CIF bedelin %38,23'ü, diğer tüm firmalar için ise %57,11'i oranında uygulanmaktadır. Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş olup ayrı bir geçiş süresi öngörülmemiştir.
Geçiş süresi öngörülmediğinden yeni vergi, 23 Eylül 2026'dan itibaren serbest dolaşıma giren bağlantı kutularına doğrudan uygulanmakta ve ithalat maliyetini bu tarihten itibaren önemli ölçüde artırmaktadır. Güneş paneli üreticilerinin, bağlantı kutusu ithalatçılarının ve enerji projelerine ekipman tedarik eden şirketlerin maliyet hesaplarını, tedarik ilişkilerini ve gümrük beyanlarında kullanılan belgeleri yeni önlem karşısında gözden geçirmesi gerekmektedir.
II. Önleme Tabi Ürünler
Önleme tabi bağlantı kutuları, gümrük tarife cetvelinde üç farklı gümrük tarife istatistik pozisyonu (GTİP) altında sınıflandırılmaktadır. Bunlardan 8544.42.90.00.11 ve 8544.60.10.00.11 GTİP'lerinin tanımı doğrudan “güneş (solar) panelleri için bağlantı kutuları (junction box)” olduğundan, bu pozisyonlarda beyan edilen eşyanın tamamı önleme tabidir. 8544.60.90.00.00 GTİP'i ise “diğer tür iletkenli olanlar” tanımıyla daha geniş bir ürün grubunu içermektedir. Bu pozisyonda yalnızca güneş paneli bağlantı kutuları önleme tabi olup aynı GTİP altında sınıflandırılan diğer iletkenler kapsam dışında kalmaktadır.
Bir ürünün önleme tabi olup olmadığı belirlenirken, yürürlükteki Türk Gümrük Tarife Cetvelindeki GTİP ile Tebliğdeki tabloda yer alan eşya tanımı esas alınmaktadır. Tebliğe ekli Bilgilendirme Raporundaki ürün açıklamaları ise yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta, uygulamayı belirlememektedir. Tarife cetvelinde ilgili pozisyonun numarasında veya tanımında ileride değişiklik yapılması da önlemin uygulanmasını engellememektedir.
III. Önlem Oranları, Tahsili Ve Süresi
Girişte anılan beş firma, soruşturmada soru formlarını süresi içinde yanıtlayarak iş birliği yapan firmalardır. Bu firmalar Zhejiang Twinsel Electronic Technology Co., Ltd., Risen (Ningbo) New Material Co., Ltd., QC Solar (Suzhou) Corporation, QC Solar (JiangSu) Corporation ve Zhejiang Chint Xinhui PV Co., Ltd. unvanlı şirketlerdir.
Gümrük idareleri önlemi, eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimi kapsamındaki ithalatında tahsil etmektedir. Bilgilendirme Raporuna göre bu GTİP'lerde Çin menşeli ithalata hâlihazırda %3,3 ile %3,7 arasında gümrük vergisi ve %15 oranında ilave gümrük vergisi uygulanmakta olup anti-damping vergisi bunlara ek olarak ödenmektedir. Önlem, yürürlüğe girdiği tarihten beş yıl sonra kendiliğinden sona erecektir; ancak bu süre dolmadan nihai gözden geçirme soruşturması başlatılırsa soruşturma sonuçlanıncaya kadar uygulanmaya devam edecektir.
IV. Soruşturmanın Bulguları
Soruşturma, yerli üreticilerin başvurusu üzerine 25 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/8 sayılı tebliğle başlatılmış ve Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmüştür. Damping incelemesinde 2024 yılı, zarar incelemesinde ise 2022-2024 dönemi esas alınmıştır. İş birliği yapan Çinli firmalar soru formu yanıtlarında piyasa ekonomisinde işlem gören ülke statüsünü seçmediğinden, normal değer emsal ülke olarak kabul edilen Türkiye'deki benzer malın ortalama imalat maliyetine genel, idari ve satış giderleri ile makul bir kârın eklenmesiyle belirlenmiştir. Soruşturma sonucunda ithalatın dampingli olduğu ve yerli üretim dalında maddi zarara neden olduğu tespit edilmiştir.
Bilgilendirme Raporunda damping marjı, iş birliği yapan firmalar için %55 ile %93, diğer firmalar için %115 olarak hesaplanmıştır. Ancak İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu, kamu yararı ilkesini gözeterek daha az oranlı önlem uygulanmasına karar vermiş, bu karar Ticaret Bakanı tarafından onaylanmıştır. Bu nedenle kesin önlem oranları damping marjlarının altında belirlenmiştir.
V. Genel Değerlendirme
İthalatçıların öncelikle ithal ettikleri ürünün GTİP'ini ve eşya tanımını Tebliğdeki tabloyla karşılaştırması gerekmektedir. 8544.60.90.00.00 pozisyonunda beyan edilen eşyada ise ithalatçı, ürünün güneş paneli bağlantı kutusu olup olmadığını beyannamedeki eşya tanımı ve teknik belgelerle açıkça ortaya koymalıdır. Tabloda yer almayan bir firmadan yapılan ithalatta %57,11 oranı uygulandığından, fatura ve menşe belgelerindeki üretici veya ihracatçı unvanının tablodaki unvanla birebir örtüşüp örtüşmediği de kontrol edilmelidir.
İthalatçılar ile panel üreticileri, yürürlükteki tedarik sözleşmelerinde anti-damping vergisinden doğan maliyetin hangi tarafça üstlenileceğine, fiyat revizyonuna ve tedarikçi değişikliğine ilişkin hükümleri de gözden geçirmelidir. Önlem kural olarak beş yıl uygulanacağından ve bu süre gözden geçirme soruşturmasıyla uzayabileceğinden, uzun vadeli tedarik sözleşmeleri ve proje maliyetleri bu süre esas alınarak planlanmalıdır.
