I. Giriş
ASY Legal Tech Hub, Türk hukukuna ilişkin belirli görevler için geliştirilmiş ve herkesin kullanımına açık hukuk bilgisi araçlarını bir araya getiren bir çalışma alanıdır. Halen iki modül kullanıma açıktır. Türkiye Ticaret Politikası Savunma Araçları İzleme Modülü, Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan önlem, soruşturma ve normal sona erme tarihine ilişkin seçilmiş kayıtları düzenlemektedir. Recognition & Enforcement Navigator ise olgusal sorular üzerinden yabancı mahkeme kararları ve hakem kararları için izlenebilecek ilk usul yolunu belirlemektedir.
Bu iki modül farklı hukuki çalışmalar için geliştirilmiştir. İzleme Modülü, zaman içinde değişen kamuya açık kayıtlara dayanan ve güncel tutulması gereken bir veri ürünüdür. Navigator ise her dosyanın olay ve belgelerine göre ilerleyen yönlendirmeli bir iş akışıdır. İki ürünün ortak işlevi, belgeye dayalı hukuki inceleme başlamadan önce kaynakların bulunması ve eşiği belirleyen bilgilerin düzenlenmesi için harcanan süreyi azaltmaktır.
Hub’ın mevcut kapsamı da bu işlevlerle sınırlıdır. Resmi mevzuat, tebliğler ve yargı kararları hukuki otoritelerini korumaktadır. Ürün kapsamı, tenfiz edilebilirlik, kamu düzeni, yargı yetkisi ve delillerin yeterliliği gibi konular ise hukuki değerlendirme gerektirmektedir. Teknoloji, bu değerlendirmenin yerini almak yerine incelemeye giden yolu ve ilk dosyanın niteliğini geliştirmek üzere kullanılmaktadır.
II. Ürün Yapısının Hukuki Görevle Eşleştirilmesi
İzleme Modülü ile Navigator’ın farklı yapıda olması, kullandıkları bilgilerin farklı şekillerde değişmesinden kaynaklanmaktadır. Dayanak bilgiler zaman içinde değişiyor ve kullanıcıların kamuya açık kayıtlar arasında arama, filtreleme ve karşılaştırma yapması gerekiyorsa izleme yapısı uygundur. İzlenecek yol, kullanıcının belirleyebileceği bir dizi olguya bağlı ve bu olguları hukuki incelemeye ayrılması gereken sorular izliyorsa yönlendirmeli bir yapı daha işlevseldir.
Bu ayrım, hem girdileri hem çıktıları etkilemektedir. İzleme Modülü; ürün, ülke, önlem, durum ve tarih gibi yapılandırılmış alanlarla çalışabilir. Navigator ise kararın mahkeme kararı mı yoksa hakem kararı mı olduğunu, nerede verildiğini, kesin veya bağlayıcı olup olmadığını, karşı tarafa nasıl bildirim yapıldığını ve Türkiye’de bilinen malvarlığı bulunup bulunmadığını sormaktadır. Kullanıcıdan kamu düzenine uygunluk veya münhasır yetki gibi hukuki testleri cevaplaması istenmemektedir.
Beklenen çıktı da farklıdır. Bir veri kaydı, kullanıcıyı esas resmi kaynağa yönlendirmeli ve gösterilen sınıflandırmanın sınırlarını açıklamalıdır. Yönlendirmeli bir sonuç ise ilk usul yolunu, eksik bilgileri ve hukuki inceleme gerektiren soruları göstermelidir. Her iki durumda da işlevsel bir ürün, çözümlenmemiş hukuki sonuçları belge incelemesine bırakarak daha açık bir kaynak izi ve daha eksiksiz bir dosya devri sağlamaktadır.
III. Güncel Tutulan Bir Kayıt Olarak Ticaret Politikası Savunma Araçları İzleme Modülü
Türkiye’de ticaret politikası savunma araçlarına ilişkin bilgiler mevzuat, önlem listeleri, soruşturma sayfaları, Resmî Gazete tebliğleri, gizli olmayan özetler ve soru formları arasında dağılmış durumdadır. Bu kayıtların işlevleri farklıdır ve çoğu zaman birlikte incelenmeleri gerekir. Aranabilir bir kayıt, belirli alanları tek bir arayüzde toplayıp kullanıcıyı resmi dosyaya yönlendirerek ilk inceleme aşamasını kısaltabilir.
İzleme Modülü bu yapıyı kayıtlı anti-damping önlemlerine ve soruşturmalara uygulamaktadır. Kullanıcılar dosya kaydında arama yapabilir, pazar ve sektör alanlarını inceleyebilir ve yaklaşan normal sona erme tarihlerini belirleyebilir. Sona erme göstergesi, kaynağın yeniden incelenmesi için bir uyarıdır; önlemin sona erdiği anlamına gelmez. Bir gözden geçirme soruşturması önlemi yürürlükte tutabilir ve güncel durum ilgili tebliğe göre belirlenir.
Aynı sınır ürün açıklamaları ve sınıflandırmalar için de geçerlidir. İngilizce ürün adı, sektör kategorisi veya tarife alanı araştırmayı kolaylaştırabilir; ancak belirli bir eşyanın hukuki ürün kapsamına girip girmediğini, menşeini veya tek bir ithalat işlemindeki vergiyi belirleyemez. Bu sonuçlar için resmi metin ile işleme özgü ürün ve menşe belgelerinin incelenmesi gerekmektedir.
İzleme Modülü bir veri ürünü olduğu için güncel tutulması da ürünün bir parçasıdır. Yeni bir gözden geçirme, kapanış kararı, düzeltilen alan veya Bakanlık kaydındaki değişiklik güncelleme yapılmasını gerektirebilir. Bu nedenle kaynak kimliği, tarih ve durum bilgisi tasarımın parçasıdır; dijital kayıt resmi belgeyi artık yansıtmıyorsa kullanılabilecek bir düzeltme yolu da bulunmalıdır.
IV. Yönlendirmeli Bir İş Akışı Olarak Recognition & Enforcement Navigator
Navigator, her dosyanın olgularından başlamaktadır. Tanıma ve tenfiz yalnızca ülke ve tutar bilgisiyle belirlenemez. İzlenecek yol; kararın türü, kesin veya bağlayıcı niteliği, hükmedilen talep, yabancı yargılamadaki bildirim ve katılım, Türkiye’de amaçlanan hukuki sonuç ve malvarlığının yeri gibi unsurlara da bağlıdır. Yönlendirmeli sıra, bu olguları usule ilişkin kararın yapısına uygun biçimde toplamaktadır.
Navigator, olgusal katmanı hukuki nitelendirmeden ayırmaktadır. Sonuç; tanıma, tenfiz veya ek belge incelemesinin gündeme geldiğini gösterebilir. Buna karşılık andlaşma kapsamı, kamu düzeni, yargı yetkisi, tahkime elverişlilik, tebligat itirazları ve delillerin yeterliliği hukuki incelemeye bırakılmaktadır. Böylece çıktı, bir uygunluk kararı veya mahkeme sonucu öngörüsü sunmadan kullanılabilir bilgi sağlamaktadır.
İş akışı, veri minimizasyonu esas alınarak tasarlanmıştır. Verilen cevaplar tarayıcı oturumunda kalmakta ve taslak e-posta yerel olarak hazırlanmaktadır. Soruların tamamlanması veya taslak oluşturulması tek başına kullanıcı bilgilerini ASY Legal’a iletmez; iletim, kullanıcının seçtiği iletişim kanalı üzerinden ayrı bir işlem yapılmasını gerektirir.
Mevzuat, andlaşma kapsamı veya usuldeki değişiklikler, soru mantığı ile açıklama metinlerinin birlikte güncellenmesini gerektirebilir. Bu nedenle bir yönlendirme aracının bakımı, bir kaydın güncellenmesinden farklıdır. Bununla birlikte temel gereklilik aynıdır: kamuya açık çıktı, incelenmiş kapsam ve kaynak konumu içinde kalmalıdır.
V. Genel Değerlendirme
İki modül, hukuk teknolojisinin genel bir otomasyon vaadiyle değil, tanımlanmış bir hukuki görevle başlaması gerektiğini göstermektedir. Ticaret politikası savunma araçları güncel tutulan bir kaynak kaydı gerektirirken tanıma ve tenfiz, avukat incelemesi sınırını açıkça koruyan yönlendirmeli bir olgu akışı gerektirmektedir. Bilgi türü ve hukuki karar farklı olduğu için ürün yapıları da farklıdır.
Hub’ın işlevi, kullanıcıların ilgili kaynağa daha hızlı ulaşıp ulaşmadığı, maddi olguları daha açık düzenleyip düzenlemediği ve hukuki incelemeye daha eksiksiz bir dosyayla başlayıp başlamadığı üzerinden değerlendirilmelidir. Kaynağın otoritesi, açık sınırlar, veri minimizasyonu ve uygulanabilir bir güncelleme süreci ürün tasarımına dahildir ve çıktının güvenilirliğini belirlemektedir.
